Η Λεπτή Γραμμή Μεταξύ Κατάθλιψης και Άνοιας: Η Πρόδρομη Φάση και το Φαινόμενο της Ψευδοάνοιας

 Σε πολλούς ηλικιωμένους, η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια συννοσηρότητα, αλλά το πρώτο σήμα μιας επερχόμενης νευροεκφυλιστικής νόσου (όπως η νόσος Alzheimer). Ανησυχούμε όταν η κατάθλιψη εμφανίζεται για πρώτη φορά σε μεγάλη ηλικία σε άτομο χωρίς προηγούμενο ιστορικό. Κοινά σημεία η απάθεια, η κοινωνική απόσυρση και η μειωμένη συγκέντρωση μπορεί να προηγούνται των προβλημάτων μνήμης κατά μήνες ή και χρόνια. 

 Ο όρος «ψευδοάνοια» αναφέρεται σε μια κατάσταση όπου ένας ασθενής με σοβαρή κατάθλιψη ή έντονο άγχος παρουσιάζει γνωστικά ελλείμματα που μοιάζουν με άνοια, αλλά η αιτία τους είναι λειτουργική και όχι οργανική βλάβη του εγκεφάλου. Το έντονο άγχος προκαλεί υπερπαραγωγή κορτιζόλης, η οποία «μπλοκάρει» την προσοχή και την ανάσυρση πληροφοριών, κάνοντας τον ασθενή να μοιάζει μπερδεμένος. Το κύριο χαρακτηριστικό της ψευδοάνοιας είναι ότι, αν θεραπευτεί η κατάθλιψη - άγχος, οι γνωστικές λειτουργίες επανέρχονται στο φυσιολογικό.

Η διάκριση Κατάθλιψης (Ψευδοάνοια) και Πραγματικής Άνοιας‎ είναι ζωτικής σημασίας για την πορεία του ασθενούς. 

  H έναρξη στην κατάθλιψη είναι συχνά απότομη , ο ασθενής στην ψευδοάνοια της κατάθλιψης λέει συχνά «Δεν ξέρω» και εγκαταλείπει εύκολα, παραπονιέται έντονα για τη μνήμη του , η νυχτερινή επιδείνωση είναι λιγότερο συχνή και κυριαρχεί η θλίψη και η ανηδονία.

  Στην πραγματική όμως άνοια η έναρξη είναι σταδιακή και συχνά αδιόρατη. Ο ασθενής προσπαθεί να καλύψει τα κενά μνήμης δικαιολογώντας το έλειμμα του ή προσπαθώντας να το κρύψει. Η νυχτερινή επιδείνωση των συμπτωμάτων είναι συχνή και κυριαρχεί η απάθεια ή η συναισθηματική αστάθεια.

  Στην ψευδοάνοια, ο ασθενής είναι τόσο προσηλωμένος στις εσωτερικές του ανησυχίες ή στο φόβο ότι «χάνει το μυαλό του», που δεν μπορεί να κωδικοποιήσει νέες πληροφορίες. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο έτσι ώστε  το άγχος μειώνει την προσοχή, η μειωμένη προσοχή οδηγεί σε κενά μνήμης και τα κενά μνήμης αυξάνουν το άγχος ότι πάχει απ/ο πραγματική άνοια.

Η έγκαιρη αναγνώριση της ψευδοάνοιας είναι ελπιδοφόρα, καθώς η κατάλληλη αντικαταθλιπτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία μπορούν να «ξεκλειδώσουν» τη μνήμη του ασθενούς. Ωστόσο, η στενή παρακολούθηση είναι απαραίτητη, καθώς η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία παραμένει ένας ισχυρός δείκτης κινδύνου για μελλοντική εκδήλωση νόσου Alzheimer.