Η Λεπτή Γραμμή Μεταξύ Κατάθλιψης και Άνοιας: Η Πρόδρομη Φάση και το Φαινόμενο της Ψευδοάνοιας

 Σε πολλούς ηλικιωμένους, η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια συννοσηρότητα, αλλά το πρώτο σήμα μιας επερχόμενης νευροεκφυλιστικής νόσου (όπως η νόσος Alzheimer). Ανησυχούμε όταν η κατάθλιψη εμφανίζεται για πρώτη φορά σε μεγάλη ηλικία σε άτομο χωρίς προηγούμενο ιστορικό. Κοινά σημεία η απάθεια, η κοινωνική απόσυρση και η μειωμένη συγκέντρωση μπορεί να προηγούνται των προβλημάτων μνήμης κατά μήνες ή και χρόνια. 

 Ο όρος «ψευδοάνοια» αναφέρεται σε μια κατάσταση όπου ένας ασθενής με σοβαρή κατάθλιψη ή έντονο άγχος παρουσιάζει γνωστικά ελλείμματα που μοιάζουν με άνοια, αλλά η αιτία τους είναι λειτουργική και όχι οργανική βλάβη του εγκεφάλου. Το έντονο άγχος προκαλεί υπερπαραγωγή κορτιζόλης, η οποία «μπλοκάρει» την προσοχή και την ανάσυρση πληροφοριών, κάνοντας τον ασθενή να μοιάζει μπερδεμένος. Το κύριο χαρακτηριστικό της ψευδοάνοιας είναι ότι, αν θεραπευτεί η κατάθλιψη - άγχος, οι γνωστικές λειτουργίες επανέρχονται στο φυσιολογικό.

Η διάκριση Κατάθλιψης (Ψευδοάνοια) και Πραγματικής Άνοιας‎ είναι ζωτικής σημασίας για την πορεία του ασθενούς. 

  H έναρξη στην κατάθλιψη είναι συχνά απότομη , ο ασθενής στην ψευδοάνοια της κατάθλιψης λέει συχνά «Δεν ξέρω» και εγκαταλείπει εύκολα, παραπονιέται έντονα για τη μνήμη του , η νυχτερινή επιδείνωση είναι λιγότερο συχνή και κυριαρχεί η θλίψη και η ανηδονία.

  Στην πραγματική όμως άνοια η έναρξη είναι σταδιακή και συχνά αδιόρατη. Ο ασθενής προσπαθεί να καλύψει τα κενά μνήμης δικαιολογώντας το έλειμμα του ή προσπαθώντας να το κρύψει. Η νυχτερινή επιδείνωση των συμπτωμάτων είναι συχνή και κυριαρχεί η απάθεια ή η συναισθηματική αστάθεια.

  Στην ψευδοάνοια, ο ασθενής είναι τόσο προσηλωμένος στις εσωτερικές του ανησυχίες ή στο φόβο ότι «χάνει το μυαλό του», που δεν μπορεί να κωδικοποιήσει νέες πληροφορίες. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο έτσι ώστε  το άγχος μειώνει την προσοχή, η μειωμένη προσοχή οδηγεί σε κενά μνήμης και τα κενά μνήμης αυξάνουν το άγχος ότι πάχει απ/ο πραγματική άνοια.

Η έγκαιρη αναγνώριση της ψευδοάνοιας είναι ελπιδοφόρα, καθώς η κατάλληλη αντικαταθλιπτική αγωγή και η ψυχοθεραπεία μπορούν να «ξεκλειδώσουν» τη μνήμη του ασθενούς. Ωστόσο, η στενή παρακολούθηση είναι απαραίτητη, καθώς η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία παραμένει ένας ισχυρός δείκτης κινδύνου για μελλοντική εκδήλωση νόσου Alzheimer.

Οι Επιπτώσεις της Πρώιμης Αντικοινωνικής Συμπεριφοράς στην συνοχή της οικογένειας

  Η διαχείριση ενός παιδιού που παρουσιάζει πρώιμα σημάδια αντικοινωνικής συμπεριφοράς είναι μια από τις πιο σύνθετες και συναισθηματικά εξαντλητικές προκλήσεις για μια οικογένεια. Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε εξαρχής ότι η Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας διαγιγνώσκεται επίσημα μόνο μετά την ενηλικίωση . Στα παιδιά, οι συμπεριφορές αυτές αναφέρονται συνήθως ως Διαταραχή Διαγωγής.

Ας δούμε όμως πώς επηρεάζεται η συνοχή της οικογένειας και ποιες ρήξεις δημιουργούνται:

-Οι γονείς συχνά βιώνουν μια σταδιακή αποδόμηση του ρόλου τους. Κυριαρχεί το αίσθημα ματαιότητας. Η έλλειψη ανταπόκρισης του παιδιού στην τιμωρία ή την επιβράβευση κάνει τους γονείς να νιώθουν ανίσχυροι. Συχνά γίνονται ενοχικοί και αναρωτιούνται "τι κάναμε λάθος;",  παρόλο που η διαταραχή έχει ισχυρά νευροβιολογικά και γενετικά υπόβαθρα. Με τον καιρό, η έλλειψη ενσυναίσθησης από την πλευρά του παιδιού μπορεί να οδηγήσει τους γονείς σε μια "αμυντική αποστασιοποίηση" για να προστατεύσουν την ψυχική τους υγεία , αν και για να φτάσουν σε αυτό το σημείο περνάει μεγάλο χρονικό διάστημα.

- Ο ένας γονέας συχνά μπορεί να κατηγορεί τον άλλον για υπερβολική αυστηρότητα ή υπερβολική ενδοτικότητα. Η έλλειψη κοινής γραμμής είναι συχνό φαινόμενο, καθώς το παιδί συχνά μαθαίνει να χειραγωγεί τον έναν γονέα εναντίον του άλλου. Ο χρόνος, η ενέργεια και τα οικονομικά της οικογένειας απορροφώνται από τις κρίσεις του παιδιού, οδηγώντας τη σχέση του ζευγαριού στη φθορά. 

-Τα αδέλφια ενός παιδιού με αντικοινωνικά στοιχεία συχνά βιώνουν το δικό τους Γολγοθά . Οι γονείς είναι τόσο εστιασμένοι στη διαχείριση του "προβληματικού" παιδιού, που τα άλλα παιδιά μένουν σε δεύτερη μοίρα. Μπορεί τα ίδια τα αδέρφια να γίνονται στόχοι εκφοβισμού  μέσα στο ίδιο τους το σπίτι από την παρεκκλίνουσα συμπεριφορά του «δύσκολου» παιδιού . Συχνά γίνονται υποδειγματικά  παιδιά για να μην προσθέσουν άλλο βάρος στους γονείς, καταπιέζοντας έτσι τις δικές τους ανάγκες.

-Η οικογένεια συχνά αποσύρεται από την  κοινωνικότητα λόγω ντροπής για τη συμπεριφορά του παιδιού και φόβου για τις συνέπειες των πράξεων του παιδιού (π.χ. μπλεξίματα με τον νόμο).

 Η έγκαιρη παρέμβαση από ειδικούς ψυχικής υγείας (παιδοψυχιάτρους, ψυχολόγους) είναι κρίσιμη. Δεν πρόκειται για ένα "κακότροπο παιδί", αλλά για μια κατάσταση που απαιτεί εξειδικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές και στήριξη όλης της οικογένειας. 

Ο Μαγνήτης του «Σκότους» . Γιατί κάποιοι παγιδεύονται από την «Κακοήθη» Προσωπικότητα

 Μια προσωπικότητα με αντικοινωνικά και ναρκισσιστικά στοιχεία (ο «κακοήθης ναρκισσιστής» ή ο «λειτουργικός ψυχοπαθής») δεν επιλέγει τα θύματά στην τύχη. Αναζητά άτομα που διαθέτουν  συναισθηματικούς , οικονομικούς ή κοινωνικούς πόρους τους οποίους ο ίδιος δεν έχει.

Ποιοι όμως είναι οι βασικοί τύποι ανθρώπων που ελκύονται και  παγιδεύονται από αυτές τις προσωπικότητες:

-Άνθρωποι που μεγάλωσαν σε ναρκισσιστικά περιβάλλοντα συχνά βρίσκουν την αντικοινωνική συμπεριφορά «οικεία».Η ένταση και η χειραγώγηση μπερδεύονται με το πάθος. Το άτομο θεωρεί φυσιολογικό να υποτιμάται, καθώς αυτό ήταν το μοντέλο αγάπης που έμαθε στην παιδική του ηλικία.

-Οι  άνθρωποι με πλούσια ενθυναίσθηση έχουν την τάση να βλέπουν το καλό σε όλους. Πιστεύουν ότι με αρκετή αγάπη και κατανόηση μπορούν να «θεραπεύσουν» το τραύμα του ναρκισσιστή. Ο ναρκισσιστής έτσι εκμεταλλεύεται την ενοχή τους.

-Άτομα με το Σύμπλεγμα του Σωτήρα νιώθουν αξία μόνο όταν βοηθούν κάποιο άτομο με παρόμοια προβλήματα. Η αντικοινωνική προσωπικότητα συχνά παρουσιάζει μια εικόνα «παρεξηγημένου» ή «αδικημένου από τη ζωή». Ο Σωτήρας θεωρεί χρέος του να τον δικαιώσει ή να τον σώσει από τον ίδιο του τον εαυτό.

-Σε επαγγελματικό επίπεδο  πολλοί ελκύονται από τη γοητεία της ισχύος.Η έλλειψη φόβου και η απόλυτη αυτοπεποίθηση του αντικοινωνικού ατόμου εκλαμβάνονται ως «χαρισματική ηγεσία». Οι άνθρωποι γύρω του ελπίζουν ότι, αν μείνουν κοντά του, θα κερδίσουν και αυτοί ένα κομμάτι από την εξουσία ή την επιτυχία του.

Ανεξάρτητα από τον τύπο προσωπικότητας, ο ναρκισσιστής χρησιμοποιεί την τεχνική του βομβαρδισμού αγάπης» στην αρχή. Προσποιείται ότι έχει τα ίδια ενδιαφέροντα και αξίες με εσάς.Σας κάνει να νιώθετε ότι είστε το μόνο άτομο που τον καταλαβαίνει.Μόλις το θύμα «αγκιστρωθεί» συναισθηματικά, αρχίζει η υποτίμηση και ο έλεγχος.

Η έλξη προς τέτοια άτομα δεν είναι σημάδι αδυναμίας, αλλά συχνά σημάδι μιας υπερβολικής πίστης στην καλή πλευρά των ανθρώπων.

Ο Κακοήθης Ναρκισσισμός

 Ο όρος, που εισήχθη από τον Erich Fromm και αναπτύχθηκε από τον Otto Kernberg, περιγράφει το άτομο που βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο διαταραχών ναρκισσιστικού και αντικοινωνικού τύπου. Ενώ οι δύο διαταραχές ανήκουν στην ομάδα Β (Δραματικές/Ασταθείς προσωπικότητες μαζί με τις άλλες δύο Οριακή και Οιστριονική), η κάθε μία προσφέρει διαφορετικά στοιχεία στην ψυχοπαθολογία του ατόμου. Η Αντικοινωνική εστιάζει στην παραβίαση των κανόνων, την παρορμητικότητα, την εξαπάτηση και την πλήρη απουσία ενοχών ενώ η Ναρκισσιστική εστιάζει στο διογκωμένο «Εγώ», την ανάγκη για συνεχή θαυμασμό και την πεποίθηση της ανωτερότητας. Εδώ, ο ναρκισσισμός γίνεται «κακοήθης» επειδή εμποτίζεται με σαδισμό έτσι ώστε το άτομο αντλεί ευχαρίστηση από την άσκηση δύναμης και τον πόνο των άλλων.Η πεποίθηση που κυριαρχεί είναι ότι οι άλλοι είναι εχθροί που πρέπει να εξοντωθούν προληπτικά με πλήρη απουσία κάποιου ηθικού κώδικα.

Στην ψυχολογία της προσωπικότητας, αυτός ο συνδυασμός ορίζεται ως "Σκοτεινή Τριάδα"  η οποία περιλαμβάνει : Ναρκισσισμό(Ματαιοδοξία και αίσθημα υπεροχής και έπαρση), Μακιαβελισμό: (Χειραγώγηση και κυνική εκμετάλλευση όπου μπορεί) και Ψυχοπάθεια (Έλλειψη ενσυναίσθησης και αντικοινωνική συμπεριφορά). 

Όταν ένα άτομο (όπως π.χ. ένας πολιτικός ή ένας CEO) διαθέτει αυτά τα στοιχεία, καθιστά τη διάγνωση και τον έλεγχό του ακόμα πιο δύσκολο.

Όταν μια προσωπικότητα με αντικοινωνικά και ναρκισσιστικά στοιχεία καταλαμβάνει θέσεις υψηλής ισχύος, η δυναμική αλλάζει δραματικά. Η εξουσία δεν είναι πλέον μέσο προσφοράς, αλλά το «απόλυτο όπλο» τους.

Σε περιβάλλοντα όπου υπάρχει ιεραρχία, αυτά τα άτομα συχνά αναρριχώνται επειδή τα ελαττώματά τους παρερμηνεύονται ως «προτερήματα», η έλλειψη ενσυναίσθησης βαφτίζεται «αντικειμενικότητα» ή «αποστασιοποίηση», η χειραγώγηση θεωρείται «χαρισματική ηγεσία» και η παρορμητικότητα παρουσιάζεται ως «αποφασιστικότητα» και «τόλμη».

 -Πώς τα άτομα αυτά αναρριχώνται;

Εντοπίζουν πάντα ποιος έχει την εξουσία για να τον γοητεύσουν και ποιος είναι ευάλωτος για να τον εκμεταλλευτούν. Δημιουργούν συγκρούσεις μεταξύ συναδέλφων αλλά και υφισταμένων για να παραμένουν οι ίδιοι στο απυρόβλητο και μόλις αντλήσουν ό,τι χρειάζονται, αφήνουν πίσω τους κατεστραμμένες καριέρες ή  χαρακτήρες.

 

• Πως όμως μπορεί κάποιος να προστατευτεί αν έρθει αντιμέτωπος μαζί τους;

Η αντιπαράθεση με έναν ναρκισσιστή που έχει αντικοινωνικά στοιχεία είναι επικίνδυνη, γιατί δεν ακολουθεί τους κανόνες του "fair play".

Αν δεν μπορείτε να αποφύγετε την επαφή, γίνετε όσο το δυνατόν πιο αόρατοι. Μην δίνετε συναισθηματική τροφή (ούτε θυμό, ούτε θαυμασμό, ούτε προσοχή). Απαντάτε με μονολεκτικές, ουδέτερες φράσεις («Μάλιστα», «Κατάλαβα», «Θα δούμε»).Ο στόχος είναι να χάσουν το ενδιαφέρον τους για εσάς και να βρουν άλλο «θήραμα».

Αυτά τα άτομα χρησιμοποιούν τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Κρατάτε λοιπόν αποδείξεις ,γραπτά αρχεία, emails ,ημερομηνίες, ντοκουμέντα , μαρτυρίες. Μην βασίζεστε σε προφορικές υποσχέσεις.Η ακρίβεια των γεγονότων είναι η μόνη σας άμυνα απέναντι στα ψέματά τους.

Μην προσπαθείτε να τους «διορθώσετε». Είναι θεμελιώδες λάθος να πιστεύετε ότι αν τους εξηγήσετε πόσο σας τραυματίζουν, θα σταματήσουν. Η ενσυναίσθηση είναι ένας «κώδικας» που δεν διαθέτουν. Η προσπάθειά σας να τους συγκινήσετε θα εκληφθεί ως αδυναμία και θα χρησιμοποιηθεί με σιγουριά εναντίον σας.

Ο «Ψηφιακός Δικαστής»

 Είναι ένα σύγχρονο κοινωνικό-ψυχιατρικό φαινόμενο που συχνά αποκαλείται  ως Ψηφιακή Αυτοδικία ή και  "Online Shaming Culture". Πρόκειται για άτομα τα οποία υιοθετούν τον ρόλο του «ανώνυμου εισαγγελέα» μέσα από τη χρήση του διαδικτύου.

Ποιό όμως ειναι το ψυχιατρικό προφίλ αυτού του τύπου προσωπικότητας;

  Ο «ψηφιακός δικαστής» δεν γράφει απλώς μια γνώμη αλλά επιτελεί ένα «σημαντικό έργο». Πιστεύει ότι είναι ο θεματοφύλακας του σωστού και του δίκαιου. Μέσω της δημόσιας καταδίκης του «άλλου» (ενός καταστήματος, ενός καλλιτέχνη, ενός δημόσιου προσώπου, ενός γιατρού), το άτομο επιβεβαιώνει τη δική του ηθική ακεραιότητα. «Αφού καταδικάζω το κακό, άρα εγώ είμαι το καλό».

 Το άτομο προβάλλει τα δικά του εσωτερικά ελαττώματα, τις αποτυχίες ή και τον θυμό του πάνω σε έναν συγκεκριμένο στόχο. Αντί λοιπόν να αντιμετωπίσει τη δική του δυσαρέσκεια για τη ζωή, την «αδειάζει» μέσα από μια κακή κριτική. Η επίθεση στον «κακό επαγγελματία» ή στον «λάθος άνθρωπο» λειτουργεί ως κάθαρση για το δικό του άγχος.

 Πολλοί «ψηφιακοί δικαστές» στην πραγματική τους ζωή νιώθουν αόρατοι, παθητικοί ή χωρίς εξουσία. Το διαδίκτυο τους δίνει τη δυνατότητα να «ρίξουν» μια επιχείρηση ή να καταστρέψουν μια φήμη με ένα κλικ. Αυτή η ψευδαίσθηση παντοδυναμίας είναι εθιστική, καθώς προσφέρει μια πρόσκαιρη αίσθηση ελέγχου πάνω στον κόσμο, την οποία στερούνται στην καθημερινότητά τους.

Αυτά τα άτομα λειτουργούν με βάση τη διχοτόμηση.Δεν υπάρχει χώρος για λάθη, ανθρώπινες αστοχίες ή ελαφρυντικά. Όλα είναι ή «τέλεια» ή «άθλια». Αυτή η απλουστευτική σκέψη τους προστατεύει από το να έρθουν αντιμέτωποι με την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας, η οποία απαιτεί ενσυναίσθηση και κριτική ανάλυση. Ο «δικαστής» παίρνει μια δόση ντοπαμίνης. Νιώθει ότι ανήκει σε μια ομάδα «δίκαιων» που καθαρίζουν την κοινωνία. Ο άνθρωπος που «δικάζει» εύκολα στο διαδίκτυο είναι συχνά ένας άνθρωπος βαθιά απογοητευμένος, που χρησιμοποιεί την επιθετικότητα ως υποκατάστατο της επικοινωνίας. Η μανία του για τις κριτικές είναι μια κραυγή για προσοχή και μια προσπάθεια να νιώσει σημαντικός μέσα από την καταστροφή της εικόνας του άλλου. Επειδή η εσωτερική τους αυτοεκτίμηση είναι χαμηλή, «δανείζονται» τη λάμψη της σημαντικότητας που τους προσφέρει το διαδίκτυο για να νιώσουν «δικαστές».

 Συχνά αυτοί οι «δικαστές» είναι οι ίδιοι νάρκισσοι.