Σχιζότυπη διαταραχή προσωπικότητας και αυτισμός

Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητας, όπως και αυτά με σχιζοειδή προσωπικότητα, είναι κοινωνικά και συναισθηματικά απομονωμένα. Επιπλέον εμφανίζουν πάντα εκκεντρικότητες στη σκέψη, στην αντίληψη και στην επικοινωνία. Παρόλο που αυτές οι εκκεντρικότητες είναι ίδιες με εκείνες των ατόμων που έχουν σχιζοφρένεια ή και παρόλο που η σχιζότυπη προσωπικότητα μερικές φορές συναντάται σε άτομα με σχιζοφρένεια, ως προνοσηρά ευρήματα ,οι περισσότεροι ενήλικοι με σχιζότυπη προσωπικότητα δεν αναπτύσσουν σχιζοφρένεια.. Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητα μπορεί να έχουν και παρανοϊκές ιδέες. Συμβαίνει σε περίπου 3% του γενικού πληθυσμού.

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-IV τα άτομα αυτά εμφανίζουν: 

1. ιδέες συσχέτισης 

2. παράδοξες πεποιθήσεις ή μαγική σκέψη που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και που είναι ασύμβατες με τις πολιτισμικές σταθερές (π.χ. δεισιδαιμονία, πίστη σε μαντική ικανότητα, τηλεπάθεια ή «έκτη αίσθηση» σε παιδιά και εφήβους, αλλόκοτες φαντασιώσεις ή αλλόκοτες επίμονες ενασχολήσεις)
3. αςυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες (σωματικές παραισθήσεις)

4. παράδοξο τρόπο σκέψης και παράδοξο λόγο (π.χ. ασαφή, περιστασιακό, μεταφορικό, υπερλεπτομερειακό ή και στερεότυπο) 

5. καχυποψία ή παρανοειδή ιδεασμός 

6. συρρικνωμένο συναίσθημα 

7. συμπεριφορά ή εμφάνιση που είναι εκκεντρική ή περίεργη

8. έλλειψη στενών ή έμπιστων φίλων (εκτός από των συγγενών πρώτου βαθμού)

9. υπερβολικό κοινωνικό άγχος και τείνει να συνδέεται με παρανοειδείς φόβους παρά με αρνητική εκτίμηση για τον εαυτό του. Η ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση ατόμων με Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας δεν διαφέρει σημαντικά από αυτή των ατόμων με Σχιζοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας. Σε ότι αφορά στην φαρμακοθεραπεία, τα αντιψυχωτικά φάρμακα μπορούν να βοηθήσουν άτομα με παρανοϊκό ιδεασμό μόνα τους αλλά και σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία (κυρίως στις περιόδους έξαρσης της συμπτωματολογίας). Επίσης χορηγούνται αντικαταθλιπτικά όταν παρατηρούνται καταθλιπτικά συμπτώματα.

Πολλοί ασθενείς με την ανωτέρω διαταραχή είναι ενήλικες με αυτισμό οι οποίοι δεν διαγνώστηκαν ποτέ και δεν έλαβαν κάποιου είδους πρώιμη παρέμβαση στην παιδική ηλικία με αποτέλεσμα λόγω της υποδιάγνωσης να λάβουν εσφαλμένα την "ταμπέλα" της σχιζότυπης διαταραχής. 

Ποιες είναι οι διαφορές της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής από την σχιζοφρένεια ;

     Πολλές φορές η διαφορική διάγνωση των δύο διαταραχών είναι δύσκολη. Το βασικό σημείο της σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής είναι πως ανάμεσα στα επεισόδια ο ασθενής δεν έχει την αποδιοργάνωση που χαρακτηρίζει τον σχιζοφρενή ενώ το συναίσθημα δονείται (συχνά και υπερβολικά).                            Σύμφωνα με τα διαγνωστικά κριτήρια της σχιζοςυναιςθηματικής διαταραχής πρέπει κάποτε στην πορεία της νόσου να υπήρχε ένα ψυχωτικό επεισόδιο 2 εβδομάδων και ένα επεισόδιο 1 μήνα με ταυτόχρονα κριτήρια σχιζοφρένειας και μανίας ή κατάθλιψης.                                                                   Η πρόγνωση είναι καλύτερη στη σχιζοσυναισθηματική σε σχέση με την σχιζοφρένεια.

Μήπως πάσχω από Διαταραχή πανικού;

Η διάγνωση της διαταραχής πανικού καθορίζεται από επανειλλημένες και απροσδόκητες κρίσεις πανικού μέσα σε διάστημα ενός μηνός τουλάχιστον. Παράλληλα όμως στο ίδιο διάστημα πρέπει να υπάρχει τουλάχιστον ένα από τα εξής :

1. Προσδοκητικό άγχος δηλαδή άγχος εισβολής μίας επερχόμενης κρίσης δηλαδή επίμονη ανησυχία επανεμφάνισης και άλλων κρίσεων
2.  Έντονη ανησυχία θανάτου, απώλεια ελέγχου ή αίσθημα επερχλομενης τρέλας ή εξευτελισμού)
3. Σταδιακή διαμόρφωση συμπεριφορών αποφυγής με στόχο την αποτροπή επανεμφάνισης κρίσεων

Ως κρίση πανικού ορίζεται μια διακριτή περίοδος έντονης δυσφορίας και φόβου κατά την οποία εμφανίστηκαν ξαφνικά και κορυφώθηκαν μέσα σε δέκα λεπτά τουλάχιστον 4 από τα ακόλουθα συμπτώματα :

1. Αίσθημα λαχανιάσματος
2. Αίσθημα πνιγμού
3. Πόνος ή δυσφορία στο θώρακα
4. Αιμωδίες και μηρμυγκιάσματα
5. Αίσθημα παλμών/ταχυκαρδία
6. Τρόμος
7. Εφίδρωση
8. Ρίγη και συχνά αίσθημα ζέστης
9. Ναυτία ή κοιλιακή ενόχληση
10. Αίσθημα ζάλης, τάση προς λιποθυμία
11. Αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση
12. Φόβος απώλειας ελέγχου ή επερχόμενης τρέλας
13. Φόβος θανάτου

Οι κρίσεις πανικού θα πρέπει να διαπιστωθεί ότι δεν οφείλονται σε γενική σωματική κατάσταση ή σε επιδράσεις ουσιών. Για παράδειγμα παρόμοια συμπτώματα εκδηλώνονται στο πλαίσιο καρδιολογικών παθήσεων, όπως το έμφραγμα, η στηθάγχη, η υπέρταση, αναπνευστικών παθήσεων όπως το άσθμα, νευρολογικών όπως το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο και η επιληψία και ενδοκρινικές παθήσεις όπως οι θερεοειδοπάθειες, ο διαβήτης, η υπογλυκαιμία. Η διαφορική διάγνωση των οργανικών αιτίων της διαταραχής πανικού μπορεί να γίνει εύκολα συνήθως με τη συνεργασία των σχετικών ειδικοτήτων με τον ψυχίατρο. Επιπλέον τοξίκωση και στέρηση από ουσίες όπως το αλκοόλ, τα οπιοειδή, η κοκαϊνη, τα ψευδαισθησιογόνα και η κάνναβη δύναται να εκδηλωθούν με τα θορυβώδη συμπτώματα της κρίσης πανικού.

Η διαταραχή πανικού συχνά συνυπάρχει με άλλες αγχώδεις διαταραχές δηλαδή την αγοραφοβία. (φόβος & αποφυγή τόπων και καταστάσεων από τις οποίες η διαφυγή ή η λήψη βοήθειας σε περίπτωση κρίσης πανικού είναι δύσκολη ή αδύνατη), την κοινωνική φοβία, την διαταραχή μετατραυματικού στρες και την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή. Επίσης υπάρχει υψηλό ποσοστό συννοσηρότητας με την κατάθλιψη εώς και 50-60% σε κάποια στιγμή της ζωής. Επιπλέκεται με κατάχρηση αλκοόλ και βενζοδιαζεπινών, ουσίες οι οποίες είναι αποτελεσματικές στην προσωρινή καταπράϋνση του άγχους και του πανικού, η παρατεταμένη και αλόγιστη χρήση τους όμως μπορεί να οδηγήσει στην εξάρτηση.

Το άγχος στη διαταραχή πανικού μπορεί να έχει δύο διαφορετικές μορφές. Το αίσθημα πανικού, δηλαδή αιφνίδιο άγχος με μεγάλη «δραματική» ένταση και σύντομη διάρκεια και το προσδοκητικό άγχος (μήπως ξανασυμβεί κρίση) που έχει επίμονη παρουσία και μέτρια ένταση.

Οι συμπεριφορές αποφυγής και ασφάλειας στη διαταραχή πανικού είναι πολλές. Παρατίθενται κάποιες αρκετά συχνές παρακάτω :

• διακοπής φαρμάκων θεωρώντας ότι αυτά ευθύνονται για τις κρίσεις
• Διακοπή σωματικής άσκησης
• Αποφυγή ζέστης
• Αποφυγή ανύψωσης αντικειμένων
• Αποφυγή «ψυχολογικά φορτισμένων» έργων  όπως θρίλερ κ.α.
• Αποφυγή σεξουαλικών σχέσεων
• Αποφυγή συναισθηματικά φορτισμένων συζητήσεων
• Αποφυγή  μπάνιου με κλειστή πόρτα
• Αποφυγή χρήσης ανελκυστήρων
• Αποφυγή εξόδουαπό το σπίτι χωρίς συνοδεία
• Αποφυγή συνεύρεσης με πλήθος
• Αναμονής αναμονής σε ουρές
• Αποφυγή ταξιδιών με τρένο, λεωφορείο, αυτοκίνητο, αεροπλάνο

Συμπεριφορές ασφάλειας που διαμορφώνονται σταδιακά

• Αγχολυτικά στην τζάντα
• Αναζήτηση διαβεβαίωσης
• Να έχει πάντα κάποιον μαζί του όταν βγαίνει από το σπίτι
• Να έχει κάτι να διαβάσει
• Να μιλήσει για κάτι άσχετο
• Να βάλει  μουσική                                                                 Οι συμπεριφορές ασφάλειας στη διαταραχή πανικού ορίζονται όποιες συμπεριφορές βοηθούν με κάποιο τρόπο στη διαχείριση μιας κρίσης πανικού. Η βοήθεια αυτή αν και προσφέρει μία σχετική ανακούφιση βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα όμως συντελεί στη διαιώνιση του προβλήματος, καθώς αυτό δεν αντιμετωπίζει το βασικό αίτιο.

Η κρίση πανικού θα πρωτοεμφανιστεί σχεδόν πάντα σε ανύποπτη χρονική στιγμή, αλλά μπορεί να προηγήθηκε στο πρόσφατο παρελθόν  κάποια κατάσταση συναισθηματικής επιβάρυνσης όπως για παράδειγμα ένας χωρισμός ή μια απαιτητική σωματικά ή ψυχικά  κατάσταση έντονης άσκησης,  στέρησης ύπνου ή χρήσης κάποιας ουσίας. 

  Η διαταραχή πανικού αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά με τη χρήση των επιλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs). Η χρήση βενζοδιαζεπινών δεν ενδείκνυται για μεγάλα χρονικά διάστηματα λόγω του κινδύνου εξάρτησης. Η ψυχοθεραπεία εκλογής της διαταραχής πανικού είναι η γνωσιακή .

Ποιες μορφές μπορεί να έχει η δευτερογενής κατάθλιψη στους ηλικιωμένους;

1)Η  Οργανική κατάθλιψη είναι αποτέλεσμα των βιολογικών μεταβολών στον οργανισμό του ασθενούς είτε λόγω μίας νόσου που προσβάλλει και επηρεάζει το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ), είτε λόγω λήψεως φαρμάκων που προκαλούν αντίστοιχες βιοχημικές μεταβολές. Κάποια νοσήματα που προκαλούν οργανική κατάθλιψη δευτερογενώς είναι εγκεφαλικά επεισόδια (κυρίως αριστερό ημισφαίριο), οι νόσοι Parkinson και Alzheimer, ενδοκρινικά νοσήματα (π.χ. υποθυρεοειδισμός), νεοπλάσματα (π.χ. παγκρέατος), μεταβολικές διαταραχές (π.χ. αφυδάτωση), αναιμία κ.ά. Επίσης ορισμένα φάρμακα που προκαλούν ως παρενέργεια κατάθλιψη όπως τα αντιυπερτασικά (β-αναστολείς, κλονιδίνη, μεθυλντόπα), τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, οι βενζοδιαζεπίνες και τα κορτικοστεροειδή.

2) Οι καταθλιπτικές αντιδράσεις μπορεί να είναι αποτέλεσμα σωματικών νοσημάτων όπως στους ηλικιωμένους όπου η σωματική νόσος συνήθως είναι χρόνια και πιθανόν να επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Αυτό σε συνδυασμό με τις άλλες απώλειες που έχουν άνθρωποι αυτής της ηλικίας, όπως απώλεια της κοινωνικής θέσης, του εισοδήματος, ο πιθανός θάνατος γνωστών και φίλων, η απώλεια ανεξαρτησίας λόγω της σωματικής νόσου, μπορεί να προκαλέσει την εξέλιξη σε πραγματική καταθλιπτική νόσο. Ασθενείς με τέτοια μορφή δευτερογενούς κατάθλιψης συνήθως παρουσιάζουν περισσότερο άγχος, αίσθημα έλλειψης και απαισιοδοξία.

Ποιες μορφές μπορεί να έχει η πρωτογενής κατάθλιψη στους ηλικιωμένους;

1) Μείζων κατάθλιψη: όπως ορίζεται από τα δύο διεθνή ταξινομικά συστήματα DSM IV της Αμερικάνικης Ψυχιατρικής Εταιρείας και ICD-10 της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας. Συγκεκριμένα απαιτείται η ύπαρξη καταθλιπτικών συμπτωμάτων για δύο τουλάχιστον εβδομάδες.

* Συναίσθημα (μελαγχολία, απώλεια ενδιαφέροντος, αίσθημα απελπισίας)

* Ψυχοκινητικές διαταραχές (διέγερση ή καταστολή)

* Γνωστικές διαταραχές (ελαττωμένη αυτοεκτίμηση, ενοχές, αυτοκτονικός ιδεασμός, διαταραχή στη μνήμη και συγκέντρωση)

* Σωματικά συμπτώματα (μεταβολές στον ύπνο, το βάρος, την όρεξη, τη σεξουαλική επιθυμία) και

* Κοινωνική απόσυρση

2) Δυσθυμία: χαρακτηρίζεται από συμπτώματα παρόμοια με αυτά της μείζονος κατάθλιψης αλλά λιγότερα σε αριθμό και ελαφρότερα σε βαρύτητα. Επίσης η συμπτωματολογία θα πρέπει να υπάρχει για δύο τουλάχιστον χρόνια τις περισσότερες ημέρες.

3) Άτυπες μορφές: παρατηρούνται συνήθως σε ασθενείς με όψιμης έναρξης κατάθλιψη, δηλαδή εμφάνιση πρώτου επεισοδίου μετά το 60ό έτος. Οι άτυπες μορφές ονομάζονται και συγκαλυμμένη κατάθλιψη (masked depression), γιατί χαρακτηρίζονται από άρνηση του καταθλιπτικού συναισθήματος, το οποίο εμφανίζεται με τη μορφή σωματικών ή γνωστικών συμπτωμάτων. Μερικές από τις σωματικές ενοχλήσεις για τις οποίες παραπονούνται αυτοί οι ασθενείς είναι κόπωση, διάχυτα άλγη, γαστρεντερικά ενοχλήματα και ελαττωμένη ενεργητικότητα. Γενικά στην κλινική εικόνα κυριαρχούν δύο μορφές σωματοποίησης, η υποχονδρίαση και οι αντιδράσεις μετατροπής. Η δευτερογενής υποχονδρίαση που παρατηρείται στους ηλικιωμένους και συγκαλύπτει την κατάθλιψη θα πρέπει να διαφορογιγνώσκεται από την πρωτογενή υποχονδρίαση, η οποια εμφανίζεται ως επί το πλείστον πολύ νωρίτερα στη ζωή ενός ανθρώπου, στην τρίτη ή τέταρτη δεκαετία της ζωής. Υποχονδρίαση που εμφανίζεται με όψιμη έναρξη δεν θα πρέπει να θεωρείται φυσιολογικό επακόλουθο της γήρανσης, αλλά ένα σημάδι ψυχολογικής δυσφορίας και ειδικά κατάθλιψης. Να σημειωθεί ότι η υποχονδρίαση στους ηλικιωμένους μπορεί να αυξάνει τον κίνδυνο για απόπειρες αυτοκτονίας. Συμπτώματα από αντιδράσεις μετατροπής που εμφανίζονται για πρώτη φορά σε προχωρημένη ηλικία επίσης θα πρέπει να θεωρούνται ότι καλύπτουν καταθλιπτική συμπτωματολογία.

Η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους μπορεί να συγκαλύπτεται και από γνωστικού τύπου διαταραχές, όπως προαναφέρθηκε. Κύρια συμπτώματα σ' αυτή την περίπτωση είναι διαταραχές στη συγκέντρωση και τη μνήμη, με αποτέλεσμα την εμφάνιση της κλινικής εικόνας της ψευδοάνοιας. Ένα αδρό διαφοροδιαγνωστικό σημείο από πραγματικές εκφυλιστικές άνοιες είναι ότι σε εξετάσεις νοητικής κατάστασης (mental status examinations) ο ψευδοανοϊκός καταθλιπτικός απαντά συνήθως "δεν ξέρω" δείχνοντας μία αδιαφορία για επικοινωνία, αντίθετα με τον οργανικό ανοϊκό που προσπαθεί να καλύψει τα ελλείματά του. Ας σημειωθεί εδώ ότι σε περίπου 30% των οργανικών ανοϊκών συνυπάρχει κατάθλιψη και σ' αυτές τις περιπτώσεις το διαγνωστικό έργο γίνεται δυσκολότερο.