Σχιζοφρένεια και τοξικές ουσίες

Ψυχοδραστικές ουσίες

• Αυξημένος κίνδυνος νόσησης, ειδικά σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας.

• Κάνναβη: συσχέτιση με εξάρσεις, αλλά και με εμφάνιση σχιζοφρένειας. Ο σχετικός κίνδυνος είναι μέχρι τριπλάσιος για άτομα που έκαναν συστηματική χρήση κάνναβης από την εφηβεία.

• Αμφεταμίνες: αυξάνουν τόσο την πιθανότητα, όσο και τη διάρκεια νόσησης (εννοεί μάλλον τα οξέα επεισόδια), ειδικά σε άτομα με σχιζοτυπικά χαρακτηριστικά ή με θετικό οικογενειακό ιστορικό ψυχωτικής διαταραχής.

Θεωρία ντοπαμινεργικής υπερευαισθητοποίησης: Επαναλαμβανόμενος βραχύς ερεθισμός με ντοπαμινεργικούς αγωνιστές, (κοκαΐνη, αμφεταμίνες, κάνναβη), προκαλεί μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του ντοπαμινεργικού μεταιχμιακού συστήματος, με αποτέλεσμα να αντιδρά υπερβολικά σε ψυχοπιεστικές συνθήκες και να εκδηλώνει ψυχωτικά συμπτώματα. Για παράδειγμα σε εξαρτημένα από κοκαΐνη άτομα αρκούν όλο και μικρότερες δόσεις για να εκλυθούν ψυχωσικά συμπτώματα.

Αν δεν είναι Σχιζοφρένεια τότε τί θα μπορούσε να είναι;

ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ
Παθήσεις που εμφανίζονται με διαταραχές μνήμης και προσανατολισμού, γνωσιακές διαταραχές, οπτικές ψευδαισθήσεις και σημεία βλάβης του ΚΝΣ:

1. Τοξίκωση από ουσίες
2. Πρώιμη άνοια: Συχνά η ψύχωση προηγείται των λοιπών συμπτωμάτων
3. Σύνθετες εστιακές κρίσεις κροταφικής επιληψίας: Συχνότερες οπτικές και απτικές ψευδαισθήσεις, αποπροσωποποίηση, παραισθήσεις (μικροψία, μακροψία).
4. Εγκεφαλική ισχαιμία: Πολυεστιακές μικροϊσχαιμικές αλλοιώσεις
5. Εγκεφαλικοί όγκοι:
• ινιακός λοβός → απλές οπτικές
• κροταφικός → σύνθετες οπτικές
• βρεγματικός → απτικές και κοιναισθητικές
6. Λοιμώξεις ΚΝΣ: ερπητική εγκεφαλίτιδα, Νευροσύφιλη, AIDS
7. Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: Διαταραχές προσανατολισμού και απώλεια μνήμης
8. Κρίση οξείας διαλείπουσας πορφυρίας: Επιληπτικές κρίσεις, κωλικοειδές κοιλιακό άλγος, διάρροια.
9. Μεταχρωματική λευκοδυστροφία: Θετικά συμπτώματα και διαταραχές δομής σκέψης, σε νέα άτομα με δυσκολία συγκέντρωσης
10. Σύνδρομο Di George’s: Χρωμοσωμική διαγραφή στην περιοχή 22q11,2. Ψυχωτικά συμπτώματα στο 1/3 των περιπτώσεων
11. Νόσος Huntington: Συχνά η ψύχωση προηγείται των λοιπών συμπτωμάτων
12. Νόσος Creutzfeldt - Jakob
13. Νόσος Wilson
14. Σύνδρομο Wernicke – Korsakoff
15. Έλλειψη Β12



ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΑ ΣΥΝΔΡΟΜΑ


1. Σχιζοφρενικόμορφη διαταραχή: διάρκεια συμπτωμάτων <6μήνες, καλύτερη κλινική εικόνα και πρόγνωση


2. Βραχεία ψυχωτική διαταραχή: διάρκεια <1 μήνα, σαφείς εκλυτικοί παράγοντες


3. Διαταραχές συναισθήματος (Μανιοκατάθιψη)

4. Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή: Υπάρχουν συμπτώματα μείζονος συναισθηματικής διαταραχής, τα οποία ωστόσο παρουσιάζονται πάντα μαζί με συμπτώματα σχιζοφρένειας και ποτέ μόνα τους.


5. Παραληρητική διαταραχή:
• μη αλλόκοτες παραληρητικές ιδέες με συγκεκριμένη θεματολογική οντότητα
• χωρίς προεξάρχουσες ψευδαισθήσεις
• η προσωπικότητα παραμένει αλώβητη
• καλή λειτουργικότητα
• όψιμη έναρξη νόσου (μέση και όψιμη ενήλικη ζωή)


6. Διαταραχές προσωπικότητας (σχιζοτυπική, σχιζοειδική, παρανοειδής, μεθοριακή): τα ψυχωτικά συμπτώματα είναι συνήθως παροδικά.


7. Διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές:
• διάγνωση πριν από την ηλικία των 3
• συμπεριφορά αλλόκοτη και αποδιοργανωμένη, αλλά χωρίς παραλήρημα, ψευδαισθήσεις, αποδιοργάνωση δομής σκέψης.


8. Νοητική καθυστέρηση:
• απουσία σαφούς ψυχωτικής συμπτωματολογίας
• η λειτουργικότητα δεν επιδεινώνεται με το χρόνο


9. Προσποιητή διαταραχή – υπόκριση


10. Κοινές πεποιθήσεις πολιτισμικών ομάδων

Συμπτωματολογία Σχιζοφρένειας

ΣΚΕΨΗ

1. Δομή και οργάνωση: πλατειασμός, εκτροχιασμός, αποσυγκεκριμενοποίηση, αλογικότητα (λογικές ανακολουθίες), κατ’ εφαπτομένη σκέψη, ασυναρτησία, και σε βαρύτερες περιπτώσεις πλήρης αποδιοργάνωση λόγου (λεκτική σαλάτα). Επίσης: αλογία, πενία περιεχομένου σκέψης, νεολεξίες, νεολογισμοί.
2. Ροή: Ανακοπή, παύσεις, λογοπενία, έλλειψη αυθορμητισμού, μεταβαλλόμενος ρυθμός σκέψης. Οι διαταραχές αυτές οφείλονται στη μειωμένη ροή και παραγωγικότητα της σκέψης και όχι στην επιβράδυνση της σκέψης όπως στην κατάθλιψη.
3. Έλεγχος και κατοχή: υποκλοπή, παρεμβολή (ιδέα επίδρασης), εκπομπή σκέψης (πιθανά απότοκος παραληρηματικής ερμηνείας ηχηρών σκέψεων)
4. Περιεχόμενο:
• παραληρητικές ιδέες
i. Διωκτικές
ii. Μεγαλείου
iii. Υποχονδριακές
iv. Κοσμογονικές
v. Ερωτομανιακές
vi. Ζηλοτυπικές
vii. Αναφοράς
viii. Παθητικότητας ή επίδρασης
• Παραληρητικές παραγνωρίσεις, σύνδρομα σωσία:
i. Σύνδρομο Capgras ή σύνδρομο σωσία: ένα οικείο άτομο έχει καταληφθεί ψυχικά από ξένο
ii. σύνδρομο Fregoli: ξένα άτομα έχουν καταληφθεί ψυχικά από τους διώκτες του ασθενή
iii. σύνδρομο σωματοψυχικής μεταμόρφωσης: το ίδιο, με σωματοψυχική ωστόσο παραγνώριση
iv. σύνδρομο υποκειμενικού τύπου σωσία: κάποιος έχει μεταμορφωθεί στον ίδιο τον ασθενή

Ορισμοί:
Παραληρητική ιδέα: Λανθασμένες, βαθιά εγκυστωμένες και άκαμπτες πεποιθήσεις που βρίσκονται σε δυσαρμονία με το επικρατούν κοινωνικό, εκπαιδευτικό και πολιτισμικό υπόβαθρο και δε συνοδεύονται από την επίγνωση του παθολογικού, ούτε από διαταραχή συνείδησης
Πρωτογενές παραλήρημα: Αιφνίδια, εκ κενού ανάδυση του παραληρήματος. Συνήθως προηγείται παραληρητικό προαίσθημα ή παραληρητική αντίληψη
Παραληρητικό προαίσθημα: αίσθηση ότι το άτομο συμμετέχει σε κάτι σημαντικό αλλά απροσδιόριστο.
Παραληρητική αντίληψη: παραληρητική νοηματοδότηση ενός πραγματικού, αλλά ουδέτερου αντιληπτικού ερεθίσματος. Συνήθως προκύπτει αιφνίδια, αναπτύσσεται άμεσα, και είναι πλήρους οργάνωσης.
Δευτερογενές παραλήρημα: παραληρητική ιδέα στην προσπάθεια του ασθενούς να εξηγήσει τα παθολογικά του βιώματα


ΑΝΤΙΛΗΨΗ

1. Ψευδαισθήσεις, όλων των αισθήσεων, αλλά κυρίως ακουστικές (φωνές, ήχοι, μουσική, ηχώ σκέψης).
• Οι φωνές μπορεί να είναι σε 2ο ή σε 3ο πρόσωπο, συνεχείς ή επεισοδιακές, σαφείς ή συγκεχυμένες, οργανωμένες ή αόριστες, υψηλής ή χαμηλής έντασης.
• Ως προς το περιεχόμενο υβριστικές, χλευαστικές, επικριτικές, απειλητικές, επαινετικές, παραινετικές, προτρεπτικές, προειδοποιητικές.
2. Παραισθήσεις


ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ

1. Αμφιθυμία
2. Συναισθηματική δυσαρμονία και απροσφορότητα
3. Συναισθηματική έκπτωση (απάθεια, αδιαφορία, αμβλύτητα, επιπέδωση)
4. Κατάθλιψη
5. Άγχος
6. Αμηχανία
Δεν πρέπει να συγχέουμε την ανηδονία με τις διαταραχές βούλησης που συνοδεύουν τη σχιζοφρένεια



ΒΟΥΛΗΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ

1. Αβουλησία, (εγείρονται αργά, κοιμούνται νωρίς, δε δραστηριοποιούνται, έχουν μειωμένο ενδιαφέρον για αυτοφροντίδα, κοινωνικές επαφές, εργασία). Στα πλαίσια της αβουλησίας εκδηλώνεται η πτωχή σε περιεχόμενο σκέψη και η αλογία (μάλλον εννοεί λογοπενία)
2. Κατατονικά συμπτώματα
• Θέση και στάση: στερεοτυπίες, ιδιοτροπισμοί, κηρώδης ευκαμψία, ηχωπραξία, κινητική αμφιτιμία
• Ομιλία: ηχωλαλία, αλαλία
• Εκφραστικότητα προσώπου: υπομιμία, ηχωμιμία, παράδοξοι μορφασμοί
• Κατατονική εμβροντησία
• Κατατονική διέγερση δ/χες στο σύνολο της
• Αρνητισμός ψυχοκινητικότητας
• Παρορμητικές πράξεις


ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ, ΓΝΩΣΙΑΚΑ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΑ

1. Διαταραχή σημασιολογικής μνήμης
2. Διαταραχή ενεργού μνήμης: δυσκολία ανάκλησης πρόσφατης λεκτικής και χωρικής πληροφορίας προς άμεση χρήση
3. Διαταραχή διατήρησης προσοχής και συγκέντρωσης
4. Διαταραχή εκτελεστικής λειτουργίας και οργάνωσης στοχοκατευθυνόμενης συμπεριφοράς
Τα γνωσιακά ελλείμματα αναγνωρίζονται ως πρωταρχικά και διαχρονικά συμπτώματα, ίσης σημασίας με τα θετικά και τα αρνητικά και είναι εμφανή στα ¾ των ασθενών ήδη από το 1ο ψυχωτικό επεισόδιο, ενώ πιθανότατα προηγούνται πολλών χρόνων της έναρξης της θορυβώδους συμπτωματολογίας.

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ

Δομικές αλλοιώσεις ΚΝΣ
• Φλοιώδης ατροφία
• Μειωμένη συμμετρία σε διάφορες εγκεφαλικές περιοχές, όπως ο μετωπιαίος και ο κροταφικός λοβός.
• Ατροφία σκώληκα παρεγκεφαλίδας
• Κοιλίες: Διάταση πλάγιων κοιλιών εγκεφάλου κατά 25% (μη ειδικό εύρημα)
• Μεταιχμιακό σύστημα: ατροφία ιππόκαμπου και άλλων κροταφικών δομών κατά 25%. Επιπλέον, ο Ιππόκαμπος εμφανίζει δυσλειτουργία και αποδιοργάνωση της αρχιτεκτονικής των νευρώνων του. Το μέγεθος της ατροφίας σχετίζεται με τη βαρύτητα της νόσου.
• Θάλαμος: μείωση μεγέθους και απώλεια νευρώνων σε ορισμένους πυρήνες
Οι αλλοιώσεις ανευρίσκονται εξ αρχής στους ασθενείς, και δεν είναι σαφές αν επιδεινώνονται με την πάροδο της νόσου. Επιπλέον ανευρίσκονται και σε υγιείς συγγενείς τους, καθώς και σε άτομα υψηλού κινδύνου. Πιθανότατα αποτελούν τα αποτυπώματα της γενετικής προδιάθεσης και οφείλονται μάλλον στη διαταραχή νευρωνικής δικτύωσης του υπό ωρίμανση εγκεφάλου​

Ιστολογικές αλλοιώσεις
• Ανώμαλη μετανάστευση νευρικών κυττάρων στην επιπολής στιβάδα ΙΙ του ενδορρινικού φλοιού.​

Μεταβολισμός
• Ελαττωμένος μεταβολισμός πλαγιοραχιαίου προμετωπιαίου φλοιού (σχετίζεται με αρνητικά συμπτώματα), του μετωπιαίου και του βρεγματικού λοβού.
• Αυξημένος μεταβολισμός οπίσθιας μοίρας εγκεφάλου. ​


Ενδείξεις νευροαναπτυξιακής ευαλωτότητας

Μορφολογικές αλλοιώσεις ΚΝΣ (φλοιώδης ατροφία, διάταση κοιλιών), οι οποίες ανευρίσκονται ευθύς εξ αρχής στους ασθενείς, και δεν είναι σαφές αν επιδεινώνονται με την πάροδο της νόσου. Επιπλέον ανευρίσκονται και σε υγιείς συγγενείς τους, καθώς και σε άτομα υψηλού κινδύνου. Οφείλονται μάλλον στη διαταραχή νευρωνικής δικτύωσης του υπό ωρίμανση εγκεφάλου
Γνωσιακά ελλείμματα: Πιθανότατα προηγούνται πολλών χρόνων της έναρξης της θορυβώδους συμπτωματολογίας, ενώ ανευρίσκονται και σε υγιείς συγγενείς.
Παροξυσμικές σακκαδικές κινήσεις στο 50-80 των ασθενών και στο 40-45% των συγγενών 1ου βαθμού.
Διαταραχές στα στάδια ανάπτυξης: Καθυστέρηση στην επίτευξη σταδίων ανάπτυξης και διαταραχές στη συμπεριφορά, στην ομιλία και στις γνωσιακές ικανότητες. Έχουν μικρή προβλεπτική αξία γιατί απαντώνται συχνά στο γενικό πληθυσμό (15%)​

Αιτιοπαθογένεια Σχιζοφρένειας

Αλληλεπίδραση γενετικής ευαλωτότητας με περιβαλλοντικούς παράγοντες σε διάφορα στάδια:
• Κατά την εμβρυική ανάπτυξη (περιγεννητικές επιπλοκές, ιογενείς λοιμώξεις, στρες και κακή διατροφή της μητέρας), που εκδηλώνεται με ανωμαλίες ή καθυστέρηση στη νευροανάπτυξη.
• Κατά την παιδική ηλικία (κακό αναπτυξιακό περιβάλλον, κακή ανατροφή, κακοποίηση και λοιπά τραύματα), που εκδηλώνεται με ήπια ελλείμματα στις διαπροσωπικές σχέσεις, χαμηλή επίδοση στο σχολείο, ήπια γνωσιακά ελλείμματα.
• Κατά την ενηλικίωση (κατάχρηση ουσιών, μετανάστευση, αστικοποίηση, κοινωνικός αποκλεισμός και άλλα ψυχοπιεστικά γεγονότα), που εκδηλώνεται με πρόδρομα συμπτώματα σχιζοφρένειας και εξελίσσονται σε σχιζοφρένεια.


ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Ενδείξεις γενετικής προδιάθεσης:
Μελέτες οικογενειών:
• Σχετικός κίνδυνος για συγγενείς 1ου βαθμού: 10
• Πιθανότητα νόσησης: 2 γονείς 46%, 1 γονιός 13%, αδερφός 9%, συγγενείς 2ου βαθμού 3%
• Υγιείς συγγενείς ασθενών εμφανίζουν γνωσιακά ελλείμματα και παρόμοιες αλλά ηπιότερες μορφολογικές εγκεφαλικές αλλοιώσεις
• Αυξημένος κίνδυνος νόσησης για παιδιά, που ο πατέρας ήταν >60 χρονών κατά τη γέννησή τους.
Μελέτες υιοθεσίας:
• Υιοθετημένα άτομα με σχιζοφρενικό βιολογικό και υγιή θετό γονέα: σχετικός κίνδυνος 3,5 (δηλαδή μικρότερος από το 10 που θα είχε στην περίπτωση που μεγάλωνε με το βιολογικό γονέα). Αυξημένος κίνδυνος ωστόσο για σχιζότυπη διαταραχή και ψυχωτικού φάσματος εκδηλώσεις, αλλά μόνο αν μεγαλώνουν σε οικογένειες με διαταραγμένη επικοινωνία.
• Υιοθετημένα άτομα με υγιή βιολογικό και σχιζοφρενή θετό γονέα: χωρίς αυξημένο κίνδυνο νόσησης.
• Υιοθετημένα άτομα με σχιζοφρένεια έχουν 5 φορές συχνότερα βιολογικούς παρά θετούς γονείς με σχιζοφρένεια.
Μελέτες διδύμων:
• Πιθανότητα νόσησης διδύμων: μονοζυγωτικοί: 50% (ανεξαρτήτως αν μεγαλώνουν σε διαφορετικές οικογένειες λόγω υιοθεσίας), διζυγωτικοί 10-15%
• Κληρονομησιμότητα: 81%, περιβαλλοντικοί παράγοντες: 11%

Γονίδια (σχετικός κίνδυνος <2,5)
Συνοπτικά επηρεάζουν την ανάπτυξη και δικτύωση των νευρώνων, ασκώντας παράλληλα έμμεσο έλεγχο στη γλουταμινεργική και ντοπαμινεργική νευρομεταβίβαση. Μολονότι ο ενδείξεις είναι ισχυρές, δεν έχει βρεθεί κάποια ‘παθογόνος’ παραλλαγή εντός αυτών τω γονιδίων. Ο υποψήφιος απλότυπος και στις πιο πειστικές έρευνες δίνει σχετικό κίνδυνο νόσησης <2,5 και δύσκολα ανάγεται στην περιοχή που καθόρισε η διαδικασία γενετικής σύνδεσης που προηγήθηκε. Γενικά πιθανολογείται η αθροιστική αλληλοεξαρτώμενη δράση πολλών γονιδίων μικρής διεισδυτικότητας. Αυτά επιδρούν σε διάφορα επίπεδα νευρωνικής εγκεφαλικής οργάνωσης από τα πλέον στοιχειώδη (ανάπτυξης και δικτύωσης νευρώνων, νευρομεταβίβασης) ως τα πλέον πολύπλοκα (νευρωνικών κυκλωμάτων, μνήμης, ευφυΐας, σκέψης κ.τ.λ.)
ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΜΒΡΥΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Ψυχοπιεστικοί περιβαλλοντικοί παράγοντες κατά την εγκυμοσύνη​
• Εγκυμοσύνη σε περιόδους λιμού και πολέμων διπλασιάζει το σχετικό κίνδυνο (κακή διατροφή μητέρας)
• Ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη επίσης διπλασιάζει το σχετικό κίνδυνο, αλλά μάλλον σχετίζεται με τη μητέρα, το παιδί ή τη διαταραγμένη σχέση μητέρας – παιδιού.

Προγεννητικές λοιμώξεις
Ενδείξεις:
• Άτομα με σχιζοφρένεια γεννιούνται κυρίως το χειμώνα
• 2πλάσια πιθανότητα για άτομα που εκτέθηκαν σε επιδημία ίωσης κατά το 2ο τρίμηνο κύησης, ή η διατροφή της μητέρας ήταν φτωχή.
• 7πλάσια πιθανότητα για άτομα με οροθετικές μητέρες στον ιό της γρίπης Α κατά το 1ο τρίμηνο.​
Υποθέσεις σχετικά με το ρόλο των προγεννητικών λοιμώξεων:
• ο ιός προκαλεί απευθείας νευροαναπτυξιακές βλάβες​
• τα μητρικά αντισώματα έναντι του ιού επιδρούν στο έμβρυο​
• τα συνακόλουθα στης λοίμωξης, όπως ο πυρετός, η υποξία και τα φάρμακα επιδρούν στο έμβρυο

Περιγεννητικές επιπλοκές (διπλασιάζουν το σχετικό κίνδυνο νόσησης)​​
• Επιπλοκές κατά την κύηση: αιμορραγία, προεκλαμψία, ΣΔ, ασυμβατότητα Rhesus
• Παρεκκλίσεις κατά την εμβρυική ανάπτυξη που εκδηλώνονται με χαμηλό ΣΒ, μικρή κεφαλική περίμετρο
• Κατά τον τοκετό: η εμβρυική ασφυξία, που προσβάλλει ιδιαίτερα τον ιππόκαμπο και τον κροταφικό λοβό, επείγουσα καισαρική τομή.
Η πιθανότητα νόσησης μετά από έκθεση σε ΠΕ είναι αυξημένη αλλά μικρής εμβέλειας. Μη ειδικοί παράγοντες κινδύνου. Πιθανότατα αποτελούν απλώς δείκτη άλλης υποκείμενης παθοφυσιολογίας. Σχετίζονται και με συναισθηματικές διαταραχές, καθώς και με μη ψυχιατρικές διαταραχές.​



ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ​
​
• Προβληματική σχέση μητέρας-παιδιού και γενικότερα διαταραγμένη ενδοοικογενειακή επικοινωνία
• Προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον (από μελέτες υιοθεσίας παιδιών με σχιζοφρενείς βιολογικές μητέρες)
• Υψηλό εκφραζόμενο συναίσθημα (επικριτική και υπερπροστατευτική συμπεριφορά) σχετίζεται με περισσότερες υποτροπές, αλλά όχι με την εμφάνιση νόσου.
• Ψυχοπιεστικά γεγονότα (κακοποίηση, τραύμα) σχετίζονται τόσο με την έναρξη όσο και με την εμφάνιση υποτροπών.
• Εγκεφαλικό τραύμα (σχετικός κίνδυνος: 2,3)​



ΟΨΙΜΟΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

Ψυχοδραστικές ουσίες
• Αυξημένος κίνδυνος νόσησης, ειδικά σε άτομα με οικογενειακό ιστορικό σχιζοφρένειας.
• Κάνναβη: συσχέτιση με εξάρσεις, αλλά και με εμφάνιση σχιζοφρένειας. Ο σχετικός κίνδυνος είναι μέχρι τριπλάσιος για άτομα που έκαναν συστηματική χρήση κάνναβης από την εφηβεία.
• Αμφεταμίνες: αυξάνουν τόσο την πιθανότητα, όσο και τη διάρκεια νόσησης (εννοεί μάλλον τα οξέα επεισόδια), ειδικά σε άτομα με σχιζοτυπικά χαρακτηριστικά ή με θετικό οικογενειακό ιστορικό ψυχωτικής διαταραχής.
Θεωρία ντοπαμινεργικής υπερευαισθητοποίησης: Επαναλαμβανόμενος βραχύς ερεθισμός με ντοπαμινεργικούς αγωνιστές, (κοκαΐνη, αμφεταμίνες, κάνναβη), προκαλεί μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση του ντοπαμινεργικού μεταιχμιακού συστήματος, με αποτέλεσμα να αντιδρά υπερβολικά σε ψυχοπιεστικές συνθήκες και να εκδηλώνει ψυχωτικά συμπτώματα. Για παράδειγμα σε εξαρτημένα από κοκαΐνη άτομα αρκούν όλο και μικρότερες δόσεις για να εκλυθούν ψυχωσικά συμπτώματα.

Αστικοποίηση
Διπλάσιος κίνδυνος σε παιδιά που μεγάλωσαν σε μεγάλα αστικά κέντρα. Πιθανολογούνται:
• ευκολότερη περιγεννητική λοίμωξη,
• μολυσματικοί παράγοντες που σχετίζονται με το συνωστισμό σε μεγαλουπόλεις
• επιλεκτική μετανάστευση στις πόλεις ατόμων με αυξημένη προδιάθεση ψυχικής νόσου .
• Διαφορές ποιότητας και διαθεσιμότητας ψυχιατρικών υπηρεσιών μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών

Μετανάστευση: όσο μικρότερη και απομονωμένη η κοινότητα μεταναστών, τόσο μεγαλύτερη η επίπτωση. Ειδικότερα φαίνεται η επίπτωση να αυξάνεται όταν:
• Ο επιπολιτισμός (acculturation) είναι ταχύς
• Συνυπάρχει βίαιη αποκοπή από το οικείο κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον
• Οι δεσμοί μεταξύ των ατόμων της ίδιας πολιτισμικής καταγωγής δεν είναι ισχυροί
• Απουσιάζει ένα συνεκτικό οικογενειακό σύστημα